Kader 1.Bölüm: Determinizm

Sürtünmesiz olduğunu kabul ettiğimiz bir bilardo masasında duran iki top hayal edelim.Bu toplardan birini harekete geçirirsek Sürtünmesiz ortamdan dolayı sonsuza kadar hareket edecektir.Top hareketi sırasında bilardo masasının kenarına gelinceye kadar ilerleyecek kenarda esnek çarpışma yaparak yoluna devam edecektir.Hatta bir ara diğer topa da hareket kazandırıp onun da bu uzun yolculuğa çıkmasını sağlayacaktır. Bazen toplar kafa kafaya gelip birbirlerinin yönlerini değiştireceklerdir. Kısacası toplar masada bir o kenara bir bu kenara sürekli yuvarlanacaktır.

Şimdilik bu kısmı aklımızda tutup başka bir bahse geçelim. 45 metre yükseklikten bırakılan esnek top 11.saniyede kaç metre yüksekliktedir? İhmal edilmesi gereken şeyleri hesap kolaylığı adına göz ardı edersek (hava Sürtünmesi, top özellikleri…) biraz fizik bilgisiyle cevap 40 metredir.Diğer bir soru da şu olsun: 1 litre suya dakikada x kadar kalori verirsek su ne zaman kaynar? Diğer soruda olduğu gibi gerekli bilgileri bilirsem bu soru da rahatlıkla çözülür! Arabanın hızından yola çıkarak ne zaman nerede olacağı, kimya kanunlarını bilince tepkime sonucu sıcaklığı-bir deneyin sonucu, gezegenlerin yörüngesinden yola çıkarak konumları… sorulsa bu problemleri çözebiliriz

Bu sorularla amacım matematikle öngörü yapabildiğimizi göstermekti. Şayet yeterli bilgimiz varsa geleceği tahmin edebiliyoruz: Topun kaç metre yükseklikte olacağı, suyun ne zaman kaynayacağı, arabanın 2 saat sonraki konumu vs.

Bilardoya geri dönersek eğer bilardo topunu hareket ettirmeden önce: Masanın şeklini, topların boyutunu, topa vereceğimiz hızın büyüklüğünü ve yönünü, esnek çarpışma kurallarını…  %100 hassaslıkla bilirsek nasıl suyun ne zaman kalmayacağını bilebiliyorsak, 45 metreden bırakılan topun yüksekliğini tahmin edebiliyorsak biraz daha karmaşık olan bilardo masasında da topların ne zaman nerede olacağını gerekli hesaplamalarla önceden bilebiliriz. Olay basittir: Kurallar da ortadaki durum da bellidir. Hiçbir şey kuralın dışına çıkamayacağına, çıkarsa bu çıkışın aslında bilmediğimiz başka bir kuralın varlığını göstereceğine göre şuanki duruma bakarak ileriki bir zamandaki durumun ne olacağı bulunabilir (örn: güneş tutulmalarını yıllar öncesinden biliriz)

Şimdi ise daha büyük bir bilardo masası düşünelim. Üzerinde 2 değil 300 top olsun. Böyle yapmamız bir şey değiştirir mi? İşi daha karmaşık hale soksa da: hayır! Yüzde yüz hassas bilgi ve insanüstü zeka ile teorik olarak aynen öncekiler gibi bu sistem de önceden tahmin edilebilirdir. İster 100 yıl sonraki hal sorulsun problem değildir. 300 topun her birinin konumu matematikle hesaplanabilir!

Ve gelelim bilardo masasının daha da büyüğüne. Bu sefer ona bilardo masası değil evren diyeceğiz! Evet evren de tıpkı önceki hikayeler gibidir. Uzay devasa bir masa atomlar ise bilardo topudur. Bu kez işler çok daha karmaşık olsa da prensip aynı şekilde işler. Eğer evrendeki bütün atomların, parçacıkların konum, kütle, hız, yön, elektromanyetik özellikler artık hangi yasalar varsa %100 hassaslıkla bilirsek insan üstü bir zekaya da sahipsek aynı bilardoda olduğu gibi evrenin ne zaman ne şekilde olacağı hesaplanabilir. Hatta şuanki durumu atomların parçacıkların yönlerini ters çevirmek suretiyle geri sarım yaparak gelecek gibi geçmiş de hesaplanabilirdir. Öyleki bu geri sarımı en geriye götürerek bigbang’e varabiliriz. Bu varıştan şu çıkar: Evrenin en başında evrenin en sonuna kadarki aşamaların bilgisi saklıdır. Ne de olsa evrenin herhangi bir andaki durumuna bakarak geçmiş-gelecek hesaplaması yapabiliriz. Hülasa, yeterli bilgi ve matematik kozmosun tarihini baştan sona öngörülebilir kılar.

Buraya kadar her şey makul görünse de evrende insanın olduğu gerçeği işin rengini değiştirir. Çünkü evrenin 10 yıl sonrasının şimdiden belli olması evrenin bir parçası olan biz insanların hayatlarının da belli olması anlamına geliyor. Böyle olunca da karşımıza özgür irade sorunu çıkıyor. Her şeyin belirlenmiş olduğu bir evrende haliyle özgür iradeye yer yoktur. Çünkü böyle bir evren seçim hakkı tanımaz. Seçim hakkı yoksa özgür irade de yoktur.

İşte buraya kadar anlattığım “belirlenmişlik olgusu”nu determinizm savunur. Determinizme göre her şey neden-sonuç ilişkisi içindedir. Her sonuç bir sonrakinin  nedeni olur. Her neden de bir sonraki adımın sonucu. Bu böyle sürüp gider. Domino taşları gibi düşünebiliriz. İlk devirme sonucu artık her taş bir sonrakini zorunlu olarak devirir.

Advertisements

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s